Een Russian Imperial Stout is het bier waar veel thuisbrouwers een hekel aan hebben zodra ze het één keer geprobeerd hebben. Niet omdat het moeilijk is om te brouwen, maar omdat het je dwingt om iets te doen waar de meeste brouwers slecht in zijn: wachten. Je zet een dikke, zware wort op, je gist moet uren overuren maken en daarna moet het bier gewoon weken of maanden liggen voor het goed is. Precies nu, in november, is het moment om te beginnen, want tegen de tijd dat het rijp is, staat de vrieskou buiten en past het bier perfect bij het seizoen.
Waarom deze stijl om geduld vraagt
De naam verwijst naar de zware exportstouts die Engelse brouwers in de achttiende eeuw naar het Russische hof stuurden, en die reputatie van een stevig, lang houdbaar bier is blijven hangen. Qua familie hoort de stijl bij de stout, een bierstijl die van oorsprong draait om geroosterde mout en een stevige, soms licht brandende smaak. Alleen is een imperial stout de zwaarste uitvoering: hoger alcoholpercentage, dikkere body en een smaakprofiel dat pas na weken rijpen echt samenkomt.
Dat laatste is waar het misgaat bij de meeste eerste pogingen. Mensen bottelen het bier na twee weken omdat het "al goed smaakt" en missen dan precies het moment waarop alle scherpe randjes wegvallen. Wil je eerst oefenen met een lichter donker bier? lees dan eerst ons artikel over mash-temperatuur, want die basis heb je hier ook nodig, alleen dan op grotere schaal.
Een dikke mash geeft je de basis
Voor een imperial stout werk je met veel meer graan dan bij een gewoon bier, al snel 1,5 tot 1,6 kilo graan per 3,8 liter wort. Dat betekent een dikke mash en dus ook meer tijd en aandacht bij het aflopen. Brouwer Eric Asebrook van Thirsty Dog Brewing Company mast meestal tussen de 67 en 70 graden, negentig minuten lang, en laat het vorlaufen minstens twintig minuten duren voor hij echt begint af te lopen. Hoe warmer je mast, hoe voller en "chewy" het bier wordt, dus speel daar bewust mee als je een specifiek mondgevoel zoekt.
Gebruik minstens zeven verschillende moutsoorten als je complexiteit wilt, met Maris Otter als basis en tot 20 procent donkere mout verdeeld over een paar varianten. Brouwer Dan Rogers van Big Rock Chop House in Michigan houdt het simpeler en werkt met ongeveer 15 procent geroosterde gerst, zonder chocolademout erbij. Beide aanpakken werken, het verschil zit in hoe scherp of hoe rond je de geroosterde smaak wilt hebben.
Loop je mash langzaam af. Haast hierbij geeft een vastgelopen mash, en dat is bij deze hoeveelheid graan vervelender om op te lossen dan bij een gewoon biertje.
Je gist moet overuren maken
Met een startdichtheid die al snel richting 1,090 of hoger gaat, vraagt een imperial stout veel van je gist. Asebrook pitcht het dubbele van de standaardhoeveelheid gist en laat vergisten tussen 19 en 22 graden. Rogers kiest voor een alcoholtolerante ale-gist zoals Nottingham of Whitbread en voegt aan het einde van de vergisting een lagergist toe om het bier verder te laten rijpen. Allebei de aanpakken draaien om één ding: te weinig gist is de snelste weg naar een bier dat blijft steken en naar alcohol of zoetheid smaakt in plaats van naar bier.
Wil je weten waarom je gist juist bij het begin van de brouw zoveel zuurstof nodig heeft? in dit artikel leggen we dat uit, en bij een zwaar bier als dit is die stap nog belangrijker dan normaal.
Hop speelt een bijrol, niet de hoofdrol
Bij een imperial stout gaat het niet om hopsmaak, maar om balans. Een bitterheid van 50 tot 60 IBU is gangbaar, met het grootste deel van die bitterheid toegevoegd bij zestig minuten koken en een klein deel vlak voor het einde. Kies een neutrale bitterhop en vermijd hopsoorten met een hoog alfazuurgehalte, want die overstemmen de donkere mout juist in plaats van hem te ondersteunen. Een veelgemaakte fout is te veel of te agressieve hop gebruiken, waarna het bier eerder naar een zware IPA smaakt dan naar stout.
Je kookt dit bier ook langer dan gebruikelijk, tussen de 70 en 90 minuten, en met zo'n dikke wort loop je sneller risico op een boil-over. Blijf dus in de buurt staan zodra het kookpunt dichtbij komt.
Waarom lageren het echte geheim is
Het grootste verschil tussen een gemiddelde imperial stout en een geweldige zit niet in het recept, maar in wat je daarna doet. Laat het bier minstens twee tot drie maanden liggen op kelder- of koelkasttemperatuur voor je het proeft en beslist of het klaar is. De scherpe alcohol en de ruwe geroosterde randjes die je er na het brouwen nog in proeft, vallen in die periode vanzelf weg. Veel brouwers bottelen hun imperial stout zelfs pas na zes maanden tot een jaar, precies om dat proces zijn werk te laten doen.
Ben je klaar om te bottelen, let dan extra goed op met de hoeveelheid suiker. Bij dit soort zware bieren met restsuikers kan het misgaan als je te veel priming sugar toevoegt. in ons artikel over bottelen en carboneren staat precies hoe je knallende flessen voorkomt.
Dit is het moment om te beginnen
Begin je nu, dan is je imperial stout rond februari of maart precies op zijn best, als de winter nog even aanhoudt maar de drukte van de feestdagen voorbij is. Dat is ook precies het seizoen waarin dit soort zware, donkere bieren traditioneel hun plek hebben, net zoals kerstbier dat al sinds het einde van de negentiende eeuw heeft. Zet dus niet nog een lichte pale ale op deze maand. Zet een grote pan water op, reken op een lange brouwdag en accepteer dat het beste deel van dit bier pas over een paar maanden komt.